TRUYỆN KIỀU VÀ TÂM SỰ SÂU KÍN CỦA NGUYỄN DU

                                                 “Baát tri tam baùch dö nieân haäu
                                                Thieân haï haø nhaân khaáp Toá Nhö ?”
                               
                                                            
 ( Nguyeãn Du: Ñoâc Tieåu Thanh ky)
ù 



            Nöûa ñeâm thaép neùn höông taøn

Vieát doøng thô löïa phím ñaøn tìm em

Laéng nghe treân noùc beân theàm

Gioù caây hiu haét traêng reøm laïnh söông.

 

Möôøi laêm naêm aáy ñoaïn tröôøng

Kieàu oâi ! laëng soùng Tieàn Ñöôøng chöa thoâi!

Tröôùc em bao vaïn kieáp roài

Vaø sau em nöõa khoùc ñôøi taøi hoa!

 

Thöông em thöông nhöõng bao giôø

Yeâu  em aùnh nhaït traêng taø môùi yeâu

Ñöôøng vui ai raéc coâ lieâu

Ñeå ai trang sôùm hoa chieàu vì ai…

   

            TRUYEÄN KIEÀU laø taùc phaåm tieâu bieâu nhaát ñeïp nhaát cuûa vaên hoïc Vieät Nam vaø NGUYEN DU cuøng vôùi Nguyeãn Traõi   laø nhöõng nhaø thô vó ñaïi nhaát cuûa daân toäc Vieät Nam. Noùi ñeán Nguyeãn Du laø noùi ñeán Truyeän Kieàu vaø noùi Truyeän Kieàu laø noùi taâmsuï Nguyeãn Du caùi taâm söï laâu nay ngöôøi ta moå seû ñaõ nhieàu nhöng hình nhö chöa coù  moät söï phaùt hieän cuoái cuøng khaúng ñònh. Bôûi Truyeän Kieàu khoâng phaûi töø thöïc teá xaõ hoäi  Vieät Nam vaø töø caûm höùng  nguyeân thuyû cuûa caù nhaân Nguyeân Du  vieát ra maø töø moät caûm höùng naåy sinh khi oâng ñoïc cuoán tieåu thuyeát chöông hoái cuûa Trung Quoác KIM VAÂN KIEÀU TRUYEÄN cuûa Thanh Taâm Taøi Nhaân. Kim Vaân Kieàu Truyeän laø caùi coát caùch Truyeän Kieàu laø caùi tinh thaàn.

 

Noäi dung Truyeän Kieàu ai cuõng nhaän thöùc roõ: noù laø moät baûn caùo traïng ñanh theùp baèng thô ñoái vôùi moïi theá löïc ñen toái taøn baïo cuûa xaõ hoäi chaø ñaïp leân quyeàn soáng vaøø nhaân phaåm con ngöôøi moät giaác mô töï do trong hoaø bình vaø coâng lyù; vaø tröôùc tieân laø moät taám loøng nhaân ñaïo saâu saéc  bao truøm moïi kieáp ngöôøi löông thieän taøi hoa maø bò xaõ hoäi vuøi daäp.. Noùi theá nghe vaãn chöa ñuû heát chöa nhaän ra ñöôïc caùi gì ñoù saâu thaúm  aån  ñaèng sau nhöõng  aâm thanh  nöùc nôû nhö thaám ñoïng maùu vaø nöôùc maét   nhö reùo raét næ non suoátû  Ñoaïn tröôøng taân thanh maø baøi thô cuï Buùi Kyû Truy ñieäu cuï Tieân Ñieán vaø baøi Göûi cuï Nguyeãn Du cuûa Toá Höõu döôøng nhö ñaõ chôùm ñeà caäp tôùi.

 

Cuï Buøi Kyû :

Kieáp kim coå taøi tình laø baänHoàn vaên chöông vô vaån non soângXoùt thay nöôùc ñuïc buïi trong

Nghìn thu bieát ngoû taám loøng cuøng ai

 

Toà Höõu:

Ngaån ngô troâng ngoïn côø ñaøoÑaønh nhö thaân gaùi soùng xao Tieàn ÑöôøngNoãi nieàm nghó ñeán maø thöôngDaãu lìa ngoù yù coøn vöông tô loøng.Nhaân tình nhaém maét chöa xong

Bieát ai haäu theá khoùc cuøng Toá Nhö ?

 

Muoán lyù giaûi vaán ñeà cho gaàn vôùi chaân lyù toâi nghó neân thoáng nhaát veà maáy ñieåm sau :

Khoâng neân caên cöù moät vaøi töø ngöõ trieát hoïc ñaõ daân gian hoùa töø laâu nhö : soá kieáp meânh phaän… hay nhöõng caâu ñaàu mieäng cuûa ngöôøi Vieät Nam ta nhö  Cheùm cha caùi soá…muoân söï taùi trôøi hay caên cöù vaøo phaàn môû ñaàu 

                      Traêm naêm trong coõi ngöôøi ta

Chöõ taøi chöõ meänh kheùo laø gheùt nhau

 

hay phaàn keát thuùc

                        Cho hay muoân suï taùi trôøi 
                 Trôøi kia ña baét laøm ngöôøi coù thaân
                         Baét phong traàn phaûi phong traàn

     Cho thanh cao môùi ñöôïc phaàn thanh cao…

 

ñeå noùi raèng Nguyeãn Du mang tö töûng ñònh meänh . Vôùi söï thoâng minh thaâm thuyù cuûa mình thöïc ra Nguyeãn Du ñaõ phuû nhaän tö töûng ñònh meänh baèng moät söï chöùng minh phaûn ñeà: truyeân coâ Kieàu.. Coâ Kieàu khoå suoát möôøi laêm naêm coù ai thaáy caùi baøn tay  ñònh meänh naøo tuï döng tôùi vu toäi cho Vöông OÂng ñaäp phaù nhaø Kieàu saïch saønh sanh veùt cho ñaày tuùi tham roài ñoøi ba traêm laïng hoái loä ñaâu! Coù OÂng Trôøi naøo xuoáng baét Thuyù Kieàu veà cho thanh laâu sau khi ñaõ gaây cho Kieàu “moät côn möa gioù naëng neà thöông gì ñeán ngoïc tieác gì ñeán  höông”! Coù OÂng Xanh naøo löøa Töø Haûi ra haøng roài phaûn boäi phuïc kích baén teân baát thình kình gieát cheát Töø Haûi ñaâu ! Hay chæ coù nhöõng con ngöôøi coù xöông coù thòt maø ñoäc aùc hôn huøm beo nhöõng boïn sai nha quan laïi boïn Maõ Giaùm Sinh vaø luõ truøm nhaø chöùaTuù Baø Baïc Baø luõ ma coâ Baïc Haïnh Sôû Khanh

sau cuøng laø luõ Toång ñoác troïng thaàn Hoàà Toân Hieán… tröïc tieáp gaây ra caùi “soá kieáp  ñoaïn tröôøng”   cuûa coâ gaùi “saéc ñaønh coù moät taøi ñaønh hoïa hai” aáy?

 Ñaõ coù thôøi ngöôøi ta khai thaùc quùa nhieàu  maâu thuaãn giöõa caùi tö töôûng mang tính chaát “duy taâm”- taøi meänh töông ñoá   cuûa giai caáp phong kieán- nhö ngöôøi ta giaûi thích- voùi caâu truyeän cuûa coâ Kieàu coù tính chaát hoaøn toaøn khaùch quan hieän thöc nhaèm chuû yeáu  khaúng ñònh  raèng Nguyeãn Du cuõng nhö taát caû moïi nhaø thô  soáng döôùi cheá ñoä phong kieán ñeàu taát taàn taät bò haïn cheá vì tö töôûng phong kieán khoâng theå naøo nhìn khaùc ñöôïc..Khoâng ai daùm ñeà xuaát caùi yù kieán ngöôïc laïi -  raèng  Nguyeãn Du laø moät trong nhöõng nhaø nho ñaõ vöôït ra ngoaøi yù thöùc giai caáp cuûa mình  vaø phuû ñònh nhöõng  tö töông cu õtrong ñoù coù  tö töûng ñònh meänh ; oâng ñaõ xeùt laïi caû  leã giaùo phong kieán   ngay caû caùi quan nieäm veà  chöõ  trinh  va chöõ toân quaân... Khoâng daùm ñeà xuaát vì chính baûn thaân hoï ñang  bò haïn cheá bôûi caùi lyù luaän phoå bieán ñöông thôøiø maø hoï raäp khuoân chaáp nhaän .Roõ raøng Nguyeãn Du raát thoâng minh bieát suy nghó ñoäc laäp vaø  qua Truyeän Kieàu ñaõ “xeù raøo”    töông phong kieán ôû nhieåu cho. Chæ caàn neâu leân hai ñoaïn laøm daãn chöùng : ñoaïn Thuyù Kieàu thöøa luùc caû nhaø ñi vaéng daùm “xaêm xaêm baêng loái vöôøn khuya moät mình” tìm ñeán vôùi Kim Troïng töï tình gaûy ñaøn cho Kim Troïng nghe roài cuøng nhau theà thoát “traêm naêmtaïc moät chöõ ñoàng ñeán xöông. Neáu ôû ñaây Nguyeãn Du ñaõ ca ngôïi töï do yeâu ñöông” thì ôû ñoaïn sau oâng ñaõ ca ngôïi vaø mong muoán cho  chí khí   cho taøi hoa ñöôïc   töï do phaùt trieån khi oâng mieâu taû Töø Haûi :

                      “Sao baèng rieâng moät bieân thuøy
                Söùc naøy ñaõ deã laøm gì ñöôïc nhau 
                         Choïc trôøi quaáy nöôùc maëc daàu
                Doïc ngang naøo bieát treân ñaàu coù ai… 

“Raèng Töø laø ñaáng anh huøng Doïc ngang trôøi roäng vaãy vuøng bieån khôi Tin toâi neân quaù nghe lôøi Ñem thaân baùch chieán laøm toâi trieàu ñình Ngôõ laø phu quyù phuï vinh  Ai hay moät phuùt tan taønh thòt xöông…”

 Anh huùng taøi hoa vaø töï do ñeán möùc moät oâng Vua raát thoâng minh trieàu Nguyeãn ñaõ choät daï phaûi thoát leân : “Giaù Nguyeãn Du coøn soáng traãm se phaït traêm roi vì nhöõng caâu thô naøy!”õ

Phaûi hieåt Nguyeãn Du laø con ngöôøi nhö theá phaûi thaáy ñöôïc caùi chaát men noàng naøn say söa laõng maïn tuyeät vôi chöùa ñöïng trong ngoïn buùt taøi hoa cuûa oâng laø nhö theá á môùi hieåu ñuùng ñöôïc noãi uaån khuùc trong taâm söï cuûa oâng.

 

Thöù hai: Nguyeãn Du laø moät trí thöùc  uyeân thaâmnho giaùo taøi hoa vaø töøng traûi bieát caùch xöû theá thôøi loaïn thì aån mình thôøi bình thì mang taøi naêng ra giuùp nöôùc giuùp daân khoâng hoái loä tham oâ khoâng a dua beø ñaûng.Xuaát vaø xöû nhö vaäy laø ñuùng tö caùch moät nhaø nho. Nhöng laø moät trí thöùc oâng ñaõ nhaän ñònh laïi thôøi cuoäc boán möôi naaêm qua khi ñen traéng ñaõ roõ raøng vaø ñoái chieáu caùch xöû theá cuûa mình tröôùc thôøi cuoäc.  Leâ Chieâu Thoáng heøn nhaùt baùn nöôùc. Quang Trung- Nguyeãn Hueälaø moätoâng vua anh huøng  trong naêm ngaøy haønh quaân thaàn toác  ñaõ tieâu dieät goïn 29 vaïn quaân Thanh xaâm löôïc baûo veä veïn toaøn ñoäc laäp vaø thoáng nhaát Toå quoác . Gia Long sau khi thaéng Taây Sôn chæ lo chuyeän baùo thuø tröôùc heát

Laø moät ngöôøi trí thöùc nho hoïc uyeân thaâm oâng khoâng theå khoâng ngaãm suy  thôøi cuoäc khoâng theå khoâng ñoái chieáu phaân tích pheâ phaùn thaùi ñoä öùng xö  cuûa mình ñaõ sai laàm khoâng theå naøo  töï  tha thöù moät thaùi ñoä maø oâng cho laø khoâng xöùng ñaùng  moät con ngöôøi trí thöùc. Vaø oâng oâm haän. Noãi haän ñaû troùt ra laøm quan duø laø moät chöùc quan voõ nhoû cho teân vua baùn nöôùc Leâ Chieâu Thoáng roài laøm quan ñeán nhöõng chöùc cao duø laø hoaøn toaøn mieãn cöôõng vôùi moät trieàu vua taøn baïo chæ bieát traû thuø trong khi laïimuø quaùng höõng hôø ngoaûnh maët ñi vôùi moät Ñaáng quaân vöông treø tuoåi taøi hoa anh huøng cöùu daân cöùu nöôùc moät  Ñaáng quaân vöông  duy nhaát ñaùng toân thô khaùc haún vôùi thaùi ñoä saùng suoát thöùc thôøi vaø yeâu nöôùc cuûa nhöõng baäc só phu danh tieáng Baéc Haø nhö Traàn Vaên Kyû Phan Huy Ích Ngoâ Thôøi Nhaäm …  ñaõ  böôùc theo ngoïn côø cuûa Quang Trung ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu tieân nghóa quaân Taây Sôn ra Baéc.  

Chính nieàm aân haän khoâng theå noùi cho ai hay bôûi noùi ra laø chaéc chaén ñaàu bò rôi saùch bò ñoát aáy nieàm taâm söï maø  ngöôøi ñöông thôøi maø caû baïn beø khoâng bieát aáy laø ñieàu traéc aån  saâu kín  nhaát trong taâm söï Nguyeãn Du. Nhaø thô ñaõ göûi gaém noù  vaøo caâu hoûi baâng khuaâng  “Ba traêm naêm leû veà sau aáy – Thieân haï ai ngöôøi khoùc Toá Nhö” vaø chuû yeáu vaøo nhöõng nhòp ñieäu nhöõng aâm thanh  laâm li nöùc nôû xeù ruoät xeù loøng cuûa cuoán Ñoaïn Tröôøng Taân Thanh ngaøn naêm baát huõ. ngaøn naêm vaãn ñöôïc con ngöôøi Vieät Nam vaø beø baïn naêm chaâu traân troïng say meâ.

Toá Nhö ôi ! Gaàn hai traêm naêm ñaõ qua. Caâu hoûi baâng khuaâng cuûa Ngöôøi giôø ñaây ñang ñöôïc    muoân vaøn ngöôøi Vieät Nam vaø caû beø baïn naêm chaâu  caûm thoâng giaûi ñaùp.

  

                                  Thaønh phoá Hoà Chí Minh ngaøy 16 thaùng 9 naêm 2000

                     H.H.Ñ.

Nguyên Hùng

Chào bác Hoàng Hữu Đản

Chào mừng bác đã gia nhập cộng đồng vnweblogs!
Thấy bác vẫn khỏe cháu rất mừng.
Bác a bài post lên blog nên dùng font unicode thì mọi người mới đọc được còn font VNI chỉ có một số ít là đọc được thôi.

Nhân tiện cháu xin post tặng bác vài tấm ảnh mà cháu ghi lại trong Ngày Thơ Việt Nam năm nay>

Dịch giả lão thành Hoàng Hữu Đản dịch giả Đinh Trần Toán với độc giả


Dịch giả Hoàng Hữu Đản trích đọc một đoạn kịch thơ dịch từ tiếng Pháp