KHÁI QUÁT VỀ HÀI KỊCH HY LẠP

 
        
          VÀI NÉT VỀ HÀI KỊCH CỔ HY LẠP
          Cũng như Bi kịch Hài kịch Hy Lạp bắt nguồn từ  những cuộc rước Tửu thần (Dionysos) nông thôn gọi là  Comos. Buổi lễ tế Thần gồm ba phần: nghi thức dâng cúng vật lễ hy sinh bữa tiệc công cộng và     lễ rước . Đám rước đi quanh làng vừa hát múa ca ngợi Thần vừa trêu ghẹo chế diễu khách qua đường và những nhân vật đương thời thật là náo động và nhộn nhịp .Hài kịch chính là sự phát triển có tính chất văn học và bác học của  lễ rước thần ấy. Những người dự lễ rước nầy không đóng một vai như vai  satyre  (thần dê) trong các đội đồng ca  dithyrambe của bi kịch  . Họ vẫn là họ không hư cấu không giả tạo chút nào . Tính hiện thực và tính quần chúng bộc lộ đến mức tối đa . Họ rước Tửu Thần nhưng họ lại chế diễu thần một cách thoải mái nhất là tính say sưa hưởng lạc tiệc tùng . Trong hài kịch của  Epicharmos  ( chết trước khi Aristophane sinh) đã xuất hiện điển hình  hạng người ăn bám lần đầu tiên trên sân khấu .            

Hài kịch hình thành ở Sicile nhưng đạt tới đỉnh cao lại là ở Athènes . Hai xu hướng chính chi phối nó : xu hướng thần thoại và xu hướng chính trị . Xu hướng thứ hai nầy chẳng bao lâu đã chiếm ưu thế (thế kỷ ~X ) tạo nên nền hài kịch cổ nhưng rồi cũng chuyển nhanh sang xu hướng châm biếm những thói hư muôn thuở của con người mở đường sang nền hài kịch mới. Năm ~ 460 trước CN hài kịch mới được chính thức tham gia hội diễn .
Công chúng là tất cả mọi người từ tầng lớp bình dân cho đến các uỷ viên Hội đồng Năm Trăm các quan toà những công dân có công lao với Tổ Quốc  được vinh dự ngồi ở ghế hàng đầu (proédria); người nước ngoài cũng đước vào xem. Vào cửa phải trả tiền mỗi người 2 oboles.; đối vời người nghèo vé vào cửa được Nhà Nước thanh toán tính vào một khoản trợ cấp đăc biệt: có nghĩa la luật pháp Hy Lạp bảo đảm cho mọi công dân bất kể giàu hay nghèo đều có điều kiện  để được bình đẳng về  quyền hưởng thụ văn hóa như nhau. Các buổi diền đêu long trọng. bat đầu là nghi thưc tế thần Dionysos và kết thúc là trao vương miện cho người chiến thắng. Nhưng cũng rất là ồn ào và thoải mái.Âm nhạc khá giản dị nhưng ban nhạc chơi như  điên khán giả thì gặm quả ôliu ném hạt vào người xung quanh mà đùa giỡn thân mật; họ la  hét reo hò sung sướng ngay dưới con mắt đồng tình của các nhân viên cảnh sát tay cầm gậy sẵn sàng thân mật lập lại trật tự khi cần.Với một công chúng như vậy với những điều kiện như vậy   Aristophane phải có những tài năng như thế nào mới chinh phục được ho gây đuợc tiếng cười đồng tình và qua tiếng cười ấy làm cho họ  thấy rõ chấp nhận và đồng tình với những đìều tế nhị sâu sắc chứa đựng trong từng câu từng chữ của hài kịch  đang diễn. Về nội dung hài kịch Hy Lạp chấp nhận sự gây cười không giới hạn kể cả những động tác những lời nói sỗ sàng trắng trợn thô bỉ . Nhung sàng lọc qua tâm hồn tế nhị của con người Attique mà đặc điểm là luôn luôn biết giữ sự cân bằng nó đã sáng tạo ra những tình huống những sự kiện phi lý ngoài sức tưởng tượng nhưng có sức hấp dẫn lạ thường song song với những tràng đã kích hết đường thô bạo . Và một hiện tượng đáng chú ý là chính những tác phẩm đả kích mãnh liệt nhất vào những nhân vật tai mắt đương thời - như “ Những Người Acac”   “ Những Kỵ binh” . . . lại là những tác phẩm đoạt giải nhất quốc gia ! Một vở hài kịch kết cấu cũng na ná như một vở bi kịch nhưng tự do hơn . Mở đầu là phần   prologos (tự ngơn) thứ hai la phần  parados (màn vào); thứ ba lá phần agôn (màn đấu khẩu) quan trọng nhất. Giữa phần ba xen vào một màn gọi là parabasos (màn phụ) và  cuối cùng là phần exodos (màn ra). Hài kịch được trình diễn dưới hình thức hội thi trong hnững ngày lễ Tữu Thần  (dionysie). Người dự thi chỉ cần mang tới một vở ( chứ không phải một bộ bốn vở như  thi bi kịch ) . Việc dàn dựng rất đơn sơ có thiếu điều gì đã có trí tưởng tượng của khán giả bổ sung cho điều ấy . Vả lại là hài kịch thì càng phi lý cáng dễ gây cười . Đạo cụ gồm đủ thứ : máy treo xe lăn (exyclème) những dùi cui cả những hình tục tĩu . Đội đồng ca thì trang phục như đối tượng mà nó biểu hiện : những ông già những kỵ binh trẻ những con chim những ếch nhái những đám mây ( một lớp voan mỏng trùm cả người chỉ thò có cái mũi ra ngoài) . . . và nhất là cái mặt nạ : mọi nhân vật đều mang mặt nạ nhiều khi giống hệt những nhân vật đương thời mà nhà thơ đả kích . Cho nên khán giả hiểu ngay và một khi nội dung đã thấm vào ý thức của một công chúng hàng 3 4 vạn người và làm  bật ra thành những tràng cười tập thể thì đó la một sức mạnh mà quyền lực cũng không ngăn cản nổi sức mạnh đả phá cái sai và cải tạo xã hội cải tạo con gnười . Ta có thể từ đó hiểu được vì sao Platon đã gọi một cach hóm hỉnh và đúng chế độ cộng hòa Athènes là “một chế độ sân khấu trị” . Ta cũng hiểu được vì sao thủ lĩnh Cléon bị Aristophane đả kích quyết liệt qua vai Gã Paphlagonien trong vở  NHỮNG KỴ BINH đã phải đưa đơn ra tòa kiện Aristophane (lúc này mới 21 tuổi) chứ không có quyền đàn áp - để rồi chính ông ta chuốc lấy cái thua ! Toà án cũng như quần chúng Athènes không đứng về phiá kẻ cầm quyền mà đứng về phía Aristophane người nghệ sĩ ưu tú của họ.   
              


         NHÀ THƠ HÀI KỊCH XUẤT SẮC NHẤT  THỜI  CỔ: CON NGƯỜI
       VÀ 
 QUÁ TRÌNH SÁNG TÁC
 

               ARISTOPHANE  sinh năm - 445 và mất năm - 386 trước công nguyên . Ngày nay chúng ta hầu như không còn một tư liệu nào trực tiếp nói đến thân thế nhà thơ hài kịch lớn nhất Hy Lạp ngày xưa ấy ngoài một số chi tiết rải rác trong các tác phẩm còn lại của ông . Người ta chỉ biết ông sinh tại khu Kydathénée thành phố Athènes cha là  Philipos thuộc dòng họ Pandios và mẹ là Dénodora; có lẽ Aristophane đã sống thời niên thiếu tại vùng nông thôn  Êgine ? Chính những năm tháng đó đã làm nảy nở trong tâm hồn ông cái thiên hướng ham thích cuộc sống thôn dã với những cảnh sắc những điệu múa lời ca những phong tục hội hè hàng năm của nó . thiên hướng ấy bộc lộ khá rõ ràng trong mỗi tác phẩm của ông . Chắc cũng có thời kỳ Aritophane tiếp xúc rộng rãi với các tầng lớp thanh niên quý tộc Athènes - mà ta dễ tìm thấy bóng dáng trong vở Những Kỵ Binh . Năm 427 18 tuổi ông cho diễn vở kịch đầu tay của mình Những tân khách; năm 426 vở Những Người Babylone hai vở này ngày nay không còn.
Nếu thân thế Aristophane không giúp ta hiểu rõ hơn về tác phẩm của ông thì bản thân những tác phẩm ấy lại có nhiều chi tiết soi rọi cho chúng ta biết được đôi điều chính xác về thân thế và con người của tác . gia. Một câu thơ của vở Hoà bình ( -421) câu 771 - 772 cho biết Aristophane hói đầu rất sớm (24 tuổi) .  . Vở Những Kỵ Binh nói rất rõ kẻ thù chính của ông là Cléon đồng thời bộc lộ rõ quan điểm chính trị của nhà thơ . Ở Những Đám Mây đả kích vào Socrate và bọn ngụy biện . Nguyên cái việc đưa chúng ra sân khấu và giết chúng bằng tiếng cười cho phép  khẳng định rằng Aristophane cao tay hơn chúng một bậc thông tỏ phương pháp và luôn luôn thoát khỏi ảnh hưởng của bọn đó . không tùy thuộc một phe cánh nào và rất kinh tởm bọn mị dân rất căm ghét bạo lực và cường quyền.Aristophane đồng thời là con người tha thiết với hòa bình tranh đấu không mệt mỏi cho hòa bình   (Những Người Acac Hoà Bình Lysistrata) và rất tôn trọng truyền thống . Đằng sau những mũi tên châm biếm tua tủa trong mỗi một trang kịch của ông người ta có thể  thấy nhà thơ rất gắn bó  với trật tự xã hội cũ và nhiệt tình bảo vệ cho trật tự ấy. Chính vì vậy mà ông đả kích không thương tiếc bất cứ ai chà đạp lên lý tưởng xã hội  của ông và những hài kịch của ông càng được hầu như toàn thể công chúng nhiệt liệt ủng hộ Chính công chúng bảo vệ ông chống tên độc tài Cléon như đã nói ở phần trên. Hài kịch của ông đã có một  tác dụng tức thời chống lại cả cường quyền và bạo lực. Tuy nhiên trong con người luôn luôn hừng hực đấu tranh đó còn có một con người khác rất người. Tác phẩm Bữa tiệc của Platon cho ta hiểu thêm một đôi nét về tư cách và tính tình Aristophane . Ở đây nhà thơ hiện lên như một con  người vui tính nói chuyện rất có duyên và chỉ ham thích những thú vui của Tữu Thần và Vệ Nữ .  

Theo tài liệu của người xưa thì Aristophane đã sáng tác 44 vở hài kịch phần lớn đã bị mất mát chỉ còn  11 vở nguyên vẹn  . Đây là một con số đáng kể so với tổng số rất ít ỏi những tác phẩm sân khấu mà người ta còn giữ được : khoảng trên dưới 50 .
Năm ~425 vở Những Người Acac là một bài ca biện hộ cho hòa bình. Năm sau (~424 ) tác giả cho diễn vở hài kịch chính trị thứ hai -Những Kỵ Binh - được dư luận đương thời coi là kiệt tác . Những Đám Mây với hình ảnh hoạt kê của Socrate được diễn năm ~423 .Tiếp theo cùng năm ấy là vở Bầy Ong vàng châm biếm cái tổ chức xử án của Athènes . Vở Hòa Bình (~421)  là một bức tranh hồ hởi về mối tình hữu nghị giữa các dân tộc và những lợi ích lớn lao do tình hữu nghị ấy đưa lại cho mọi người .Tiếp theo vở Bầy  Chim (~414)  đầy tính chất tưởng tượng. Ba năm sau (~411) ông cho diễn một hài kịch chống chiến tranh – Lysistrata- với những mũi châm biếm tục tĩu có phần thô bạo . Tiếp theo hai hài kịch có tính văn học Ngày Hội Dêmêter (Thesmohories ~ 411) và Đám Ech Nhái (-405) . Rồi hai vở Hội Nghị Những Bà Vợ (~395) và Plutos (~388)  một vở nói tới các bà vợ  toan chuyện giành lấy chính quyền từ trong tay nam giới một vở bàn dài dòng về vấn đề phân phối của cải xã hội . Tất cả những vở đó đều được biểu diễn trong những ngày hội Lénéenne hoặc Dionysies (đều là những ngày hội Tữu Thần) luôn luôn được giải nhất hoặc giải nhì trừ vở Những Đám Mây không được giải . Hài kịch Aristophane mà người ta thường gọi là hài kịch cổ nảy sinh từ trên những sườn đồi Attique và vẫn giữ lại những nét đặc biệt nào đó phản ánh cội nguồn tôn giáo và nông thôn của nó . Về quan niệm nó khác với bi kịch mặc dầu nhiều khi chính bi kịch cung cấp cho nó đề tài . Với một nhịp điệu nhanh gọn hơn hài kịch không cần chú trọng nhiều đến kết cấu mà phơi bày ra trước mắt khán giả một loạt những bức tranh xã hội nối tiếp nhau với những nhân vật  đương thời dưới những chiếc mặt nạ nhiều khi giống hệt   đến nỗi  nhân vật  Gã Bán Dồi trong vở Những kỵ binh đâm sợ trước tên Paphlagonien  mang mặt nạ Cléon  (câu 284 - 285) . Châm biếm tự do đôi khi đến tục tĩu nó vừa dựng lên những bức tranh hoạt kê sắc nét vừa chắp cánh cho trí tưởng tượng tha hồ bay bổng vui tươi . Tuy vậy nhà thơ vẫn giữ vững những nguyên tắc sáng tác cũng như văn pháp không kém chặt chẽ so với bi kịch . Như đã nói ở phần trên mở đầu một vở hài kịch cũng là phần tự ngôn   rất vui nhộn nhằm kích thích tính tò mò của khán giả . Bằng một đoạn độc thoại một hoặc hai nhân vật ra sân khấu nêu nội dung sơ lược của tác phẩm mà chủ đề căn bản nhằm tác dụng gây cười . Tiếp đó là sự xuất hiện huyền bí trang trọng hoặc ồn ào náo nhiệt của Đội Đồng ca gọi là Màn ra  Đội đồng ca gồm hai mươi bốn người ; trong nhiều vở nó được hóa trang thành những đám mây những con ong vò vẽ một đám ếch nhái một bầy chim . Họ nhảy múa họ hát ca một hồi cho tới khi cuộc đấu khẩu   bắt đầu - một hình thức khôi hài có từ trước . Đây là yếu tố chính tạo nên hành động kịch  : nhân vật chính của vở hài kịch cùng với đội đồng ca khích bác dọa dẫm nhau ấu đả nhau khi bên này thắng khi bên kia thắng . Cuộc ấu đả chấm dứt vai chính đứng lên ca ngợi chiến thắng và đi ra chuyển sang phần đặc sắc đáng chú ý nhất của vở kịch là phần tự tự  . Đội Đồng ca còn lại một mình trên sân khấu nói chuyện trực tiếp với khán giả . Qua lời lẽ của người nhạc trưởng nhà thơ ca ngợi tài năng giá trị của mình đưa ra trước công chúng những thỉnh nguyện yêu cầu và phát biểu những băn khoăn ái ngại . Xong phần tự tự vở kịch tiếp diễn thông thường là bằng những khúc hát châm biếm hoặc bằng một loạt những lớp kịch nhỏ rồi kết thúc bằng một Màn ra   của Đội Đồng ca và các nhân vật . Màn ra thường là một cảnh nhại theo nghi thức những cuộc rước lễ linh đình trong một không khí hội hè vui nhộn .  

             

                CHẤT GÂY CƯỜI

            Những vở kịch của Aristophane được kết cấu hơi đặc biệt như vậy nên người xem thường bị mất phương hướng trong chừng mực nào mà cái cười không đến một cách tự nhiên . Rồi tới một giới hạn nào đó thì khán giả có thể không còn cảm thấy đâu là cái hài hước của nhà thơ nữa . Những câu nói đùa dai những so sánh tục tĩu chỗ nào cũng xuất hiện được (ví dụ trong vở Những Người Acac câu 1040 - 1050) đã tạo nên những ẩn ý . . . Nhiều khi để thưởng thức được hết cái tế nhị của một câu đối đáp chúng ta buộc phải dựa vào những bình luận triết lý văn chương hoặc những lời chú giải ; để hiểu hết cái ý vị chua cay của một câu bông đùa những lời ám chỉ sắc nhọn chúng ta phải vận dụng phương pháp phê bình mà phê bình nói chung là phủ định là giết chết tiếng cười .Ngoài ra hài kịch Aristophane liên quan một cách hết sức mật thiết với những vấn đề thời sự mà ngày nay không nắm được nên chúng ta khó lòng tìm thấy chất gây cười trong một số lớn chi tiết đó . Có người nói : Aristophane đã khắc họa được một số nhân vật hài kịch vĩnh cửu . Nói vậy có lẽ không đúng hẳn. Bởi trong hài kịch Aristophane phương pháp hoạt kê đã loại trừ  sự đi sâu phân tích tính cách .Nhân vật của Aristophane trước mắt chúng ta chỉ là những kiểu con rối với những đường nét phóng đại và sơ lược hóa một cách hơi quá đáng được tô đậm bởi những tình huống phi thực tế . Ai có thể tin là có thực một nhân vật như Dicéôpôlis trong vở Những Người Acac hoặc như Démos - ông Nhân Dân - trong Những Kỵ Binh ? Ở Aristophane  sự phóng đại bóp méo đã gây cười thực tế đã tước đi cái khả năng tồn tại thực tế của các nhân vật ; mà đây lại chính là một yêu cầu tất yếu của thể loại ; chỉ cần để lại cho gã Paphlagonien - Cléon một chút xíu tính người là có thể làm cho nhân vật ấy được cảm tình hoặc thương hại của khán giả một sự yếu đuối nhất thời có thể đem đến cho chúng ta mối thông cảm với con người đó bởi chúng ta ngày nay không chấp nhận những nhân vật cứng đờ không có dấu hiệu tính người . Xét bề ngoài thì những lớp đả kích Socrate trong Những Đám Mây những đoạn bình luận văn học hay nhại thơ  Euripide trong Đám Ech Nhái - quả có gây hứng thú cho lớp độc giả và khán giả trí thức chúng ta thật đấy . Nhưng nó không làm được cho chúng ta cười và chỉ một nụ cười mỉm của tầng lớp trí thức đâu phải mục đích chính của những vở hài kịch có giá trị ?   Do đó mà chúng ta rơi vào cái nghịch lý này : nhà thơ hài kịch vĩ đại nhất cổ Hy Lạp đã từng làm cho khán giả đương thời của ông cười lăn cười lóc lại không gây nên được những tràng cười thoải mái như vậy cho khán giả trí thức ngày nay . Là vì với khoảng cách lịch sử 23 thế kỷ cái cười của chúng ta ngày nay thông minh hơn khó tính hơn khoảng cách ấy đã giúp ta phân biệt được Socrate và bọn Sophiste đánh giá đúng hơn khía cạnh tài năng của Eschyle va Eurypide - là những nhà thơ sân khấu đương thời với Aristophane .Vậy nhưng cái sức gây cười của nhà thơ  vẫn thường xuyên tồn tại là do cái vui tươi nhảy nhót luôn luôn sống động trong mỗi màn mỗi lớp kịch của ông . Ong luôn luôn đi tìm cái phi lý và luôn luôn đứng ở giới hạn của cái phi lý : từ nội dung chủ đề cho đến kết cấu các vở tất cả đều như  một sự thách thức trí tưởng tượng : Nhà thơ xuất phát từ một tình huống bất thường hay huyền hoặc mà ông trình bày như một điều có thực rồi tung đi lật lại triệt để khai thác nó trong mọi khía cạnh bất ngờ  : chất hài hước cứ thế nảy sinh ra từ cái trái ngược giữa một bên là sự phi lý của chủ đề và một bên là cái lôgic hết sức chặt chẽ mà tác giả dùng để lý giải chủ đề phi lý đó . Athènes và Sparte đang chiến tranh với nhau . Một anh nông dân quyết định ký một  “ hiệp định đình chiến riêng lẻ” và trong tất cả các mẫu đình chiến đưa ra anh ta chọn mẫu đình chiến 30 năm : đó là nội dung vở Những Người Acac . Trong Những Kỵ Binh thì một gã Bán dồi được số phận đưa lên cầm đầu Nhà nước . Anh chàng trồng nho Trygée cỡi một con bọ hung lên trời ( như Bellérophon cỡi con ngựa thần Pégase đi tiêu diệt con quái vật Chimère (1)  để cứu thoát nàng Hòa Bình lâu nay bị chiến tranh giam giữ : đó là nội dung của vở Hòa Bình . Hai thanh niên Athènes theo sự dẫn đường của một con quạ khoang và một con quạ bé đi đến sinh sống với lũ chim trời và dựng lên một thành bang lý tưởng : Đó là vở Bầy Chim . Diônysos mang theo anh đầy tớ Santhias xuống địa ngục để đưa trở về lại trần gian  một nhà thơ khả dĩ góp sức cải tạo được cái xã hội Athènes đang trên đường suy thoái.   Chọn ai đây Eschyle hay Euripide ? Diônysos chọn Eschyle : Đó là vở Đám Ech Nhái . Những người đàn bà họp nhau để trục xuất các ông chồng đi nắm lấy chính quyền và dự kiến những cải cách táo bạo - tài sản  xã hội sẽ là của chung không có kẻ giàu người nghèo ai nấy sẽ đủ mọi điều nhu yếu cho nên không còn trộm  cắp và tòa án sẽ trở thành vô ích . . . cuộc sống sẽ diễn ra ngày ngày trong yến tiệc và điệu múa lời ca –báo trước một lý tưởng xã hội chủ nghĩa hư ảo se xuất hiện  2000 năm sau; đó là vở Hội Nghị Những Bà vợ .Trên cơ sở những chủ đề hoang đường tưởng tượng như thế . Aristophane thêu dệt thêm chi tiết nhằm tạo ra cái hài hước : một cảnh đón tiếp sứ đoàn nước ngoài trong Những Người Acac gương mặt bủng beo gầy còm của các đệ tử Socrate trong Những  Đám Mây ông già Philocleon  chui qua ống khói nhà mình trốn ra công trường để xử án trong Bầy Ong Vàng sự cải trang thành đàn bà  của người họ hàng Euripide trong Những Ngày Hội Đêmêter chiếc cân cân giá trị mỗi câu thơ Eschyle và Euripide trong Đám Ech Nhái . . . Đấy những chất liệu để dựng lên những màn kịch  gây cười trong chừng mực mà nó tạo ra được những tình huống kỳ quặc phi  thực tế với một sự phóng đại không tránh khỏi của thể loại hài kịch . Chưa phải hết: Aristophane còn sử dụng những cơng cụ gây cười không cưỡng nổi tiếng cười bản năng: những cặp mông những cặp vú độn to quá cỡ hay giưã cái cười vỡ bụng của công chúng đang lên cao trào nhân vật hài bỗng tự dưng rủ tữ trong nếp áo ra  một “cây chày” to tướng mang hình dương vật…mà khán giả ngày nay tuy có cười nhưng không thể chấp nhận nó trên sân khấu. Nhưng mà ngày xư là chuyện bình thường khi mà nhiều dân tộc bán khai  có cái tôn giáo  thờ dương vật như biểu hiệu của   ước ọng phát triển giống nòi…) .
Cái kiểu gây cười này của Aristophane là một “động tác nhất cử lưỡng tiện : nó vừa tự nó gây cười vưa có tác dụng làm cho công chúng hiểu  được hết cái ý nghĩa châm biếm đả kích mãnh liệt hoặc những tiếng chửi tế nhị kín đáo mà sâu cay ẩn giấu đằng sau cái thô tục ấy.
 Trong hài kịch Aristophane vấn đề đạo diễn không phải không giữ một vai trò quan trọng . Nếu như phần trang trí còn tương đối nghèo nàn những phương tiện sân khấu của người xưa còn khá thô sơ thì sự sáng tạo ra những chi tiết trong quá trình biểu diễn ngược lại rất đỗi phong phú . Trong vở Những Đám Mây chẳng hạn ta thấy Socrate đang ở nhà lơ lửng trên không trong một cái rổ to đan bằng cành liễu : đó là “ đài quan sát”  của ông . Ngoài sân người ta thấy ngổn ngang những dụng cụ thiên văn hình học một tấm bản đồ trái đất . Những đám mây từ cao hạ xuống bằng một hệ thống máy móc thô sơ .Trong vở Hòa Bình Trygée bay lên trời cỡi một con bọ hung máy . Trong vở Bầy Chim cũng vậy chẳng thiếu cái gì ; cũng có những đạo cụ cũng có sự xuất hiện bầy chim hóa trang màu sặc sở . Còn cách phục trang của những vị quan tòa trong Bầy Ong Vàng với một con dao găm dài đeo chỗ dưới thắt lưng thì nó gây cười tự nhiên cũng như khi Dionysos gập mình xuống  đẩy mạnh mái chèo lúc qua bãi lầy địa ngục .Sự phong phú trong sự sáng tạo hài hước của Aristophane không tách rời với những biện pháp diễn đạt : những từ hai nghĩa những từ gần giống nhau những từ tượng thanh những liên tưởng bất ngờ những lối chơi chữ những điệp ngữ điệp từ những tiếng mới đặt ra theo nhiều kiểu khác nhau . . . trang nào cũng có . Nhà thơ thật là vô song trong việc để cho nhân vật mình nói theo giọng nói địa phương như anh chàng Mêgarien  hoặc bịa ra một thứ “ngoại ngữ” kỳ quặc như nhân vật Ngài Huênh Hoang “ Con mắt vua Ba tư” trong vở  Những Người Acac . Molière sau này khi sáng tạo ra nhân vật Hoàng tử Thổ Nhĩ Kỳ ( Cléonte) tới cầu hôn con gái lão Jourdan và hứa phong cho lão tước vị Mammamuchi  chắc hẳn đã đọc đi đọc lại nhiều lần lớp kịch tiếp sứ đoàn  nước ngoài này của  Aristophane . hai lớp kịch giống nhau như hai giọt nước . Aristophane cũng vô địch về cái tài mô phỏng hoặc nhại thơ người khác chủ yếu thơ  của Euripide (Đám Ech Nhái).                                                      
                      

             
                  CHẤT CHÂM BIẾM
 

               “Đả kích bọn dâm đãng đê hèn không có gì đáng trách :
Đây chính là trân trọng biểu dươngĐối với những ai trong sạch  tâm hồn . “ Aristophane đã nói vậy trong vở Những Kỵ Binh (câu 1743 - 1745) . Và ông đã thực hiện đúng cái điều ông nói . Ong đã sử dụng  cả một kho từ ngữ hết sức phong phú để đáp vào mặt kẻ thù . Ong quất những ngọn roi chí tử vào  các nhà chính trị đang cầm quyền . Đối tượng đả kích của nhà thơ trước hết là Cléon một gã tóc hoe có giọng nói sặc mùi phóng đãng gốc gác đê hèn và có hành vi đểu cáng . (Những Kỵ Binh Bầy Ong Vàng Hòa Bình ) . Vợ Pêriclès (Những Người Acac) . Hyperbolos (Hòa Bình) Cléophon . . . cũng đều là những tên lừa đảo bịp bợm . Trong thời kỳ rối loạn đó của lịch sử Athènes nhà thơ chĩa mũi nhọn  đả kích vào những thủ lĩnh nói trên bởi họ tán dương ca ngợi chiến tranh và dùng chiến tranh để theo đuổi những lợi ích cá nhân của họ (tướng quân Lamakhos trong Những người Acac) . Tiếng chửi của Aristophane rất có trọng lượng vì nó gây cười . Đó là biệt tài của nhà thơ . Với bọn mật giác   “ ma ác mộng quỷ thương hàn” nhan nhãn trong xã hội Hy Lạp đương thời ngọn bút của ông cũng không êm dịu hơn chút nào (Bầy Ong Vàng câu 1038 - 1039) .Về chính trị Aristophane đối lập với phe dân chủ . Ong phê phán  bọn này về tội biển thủ ngân quỹ quốc gia bắt các thành đồng minh cống nạp  quá nặng duy trì một cuộc chiến tranh vừa tốn kém vừa vô ích . Ong già Démos (ông  Nhân Dân) trong Những Kỵ Binh là một ông già bẳn tính ích kỷ ưa nịnh và ngu ngốc :

“Đẹp đẽ sao quyền lực
Ccủa Người hỡi Nhân Dân !
Ai nấy đều sợ phép
Bạo chúa cũng ngang hàng.
Nhưng Người dễ bị lừa :
Cái điều Người ưa thích
Là mơn trớn vỗ về
Và ngọt ngào nịnh hót
Bất kỳ ai đang nói
Người cũng nghe há mồm
Cái đầu
Người lang bang
Óc não chơi cung Quảng !”
 

Vậy thì sẽ là một gã Bán dồi con người nhẵn mặt nơi cửa chợ lên nắm quyền cai trị .
Đằng sau những con gnười là các tổ chức . Aristophane chế diễu Hội đồng nguyên lão Hội nghị nhân dân các tòa án với chế độ công dân- thẩm phán Philucléon trong Bầy Ong Vàng là một ông già điên luôn luôn bị ám ảnh vì cái máu xử kiện . Thông qua nhân vật đó tác giả phơi bày những nhược điểm cơ bản trong tổ chức tư pháp của Athènes Racine sau này trong vở Những kẻ máu mê xử kiện (Les Plaideurs) có sử dụng tình tiết con chó trong vở    Đám Ong Vàng của Aristophane  nhưng không tạo được một sức lôi cuốn mạnh mẽ cho vở kịch của mình vì Racine đả kích vào một tật xấu chứ không phải vào một tổ chức xã hội . Trong Bầy Chim  cũng có cái giọng châm chọc sâu cay ấy : 

Những con ve sầu hát mỗi năm vài tháng
Mình nghiêng nghiêng trên những cành nho
Còn người Athènes hát chẳng nghĩ bao giờ
Mình nghiêng xuống trên những cành ... xử kiện
Và như thế suốt cả cuộc đời đăng đẳng".
                                                        
                                        (câu 33 - 34)
 

                Bọn đi sứ trước con mắt của Aristophane ra nước ngoài chỉ chuyên yến tiệc no say trở về lại làm dân chúng no say với những  câu chuyện hoang đường bịp bợm .
Ngòi bút Aristophane đả kích không trừ ai nhưng không bao giờ trực tiếp động chạm đến Athènes . Trái lại ông dành cho Thành phố quê hương “đầu đội vành hoa tím”  hồn nhiên độ lượng tự do và hạnh phúc những dòng thơ trữ tình đẹp nhất ông ca ngợi vinh quang và sức mạnh của Athènes trong lời tự sự của Những Kỵ Binh :
 “ . . . Đất nước linh thiêng không ai thắng nổiVề quân đội nhà thơ sức mạnh của mình “ và của vở Bầy Ong Vàng : 
 

"
Vì thuở ấy ta quả tình đáng sợ
Không gì ở trên đời có thể
Khiến nổi ta kinh hãi bao giờ .
Tung hạm thuyền tới những biển khơi xa
Ta đã giáng cho quân tù thất bại .
Bởi điều lo lắng của ta lúc ấy
Không phải là trau dồi một bức diễn văn
Để đọc sao cho lưu loát bổng trầm
Mà là dũng cảm quai chèo trên sóng nước . . .”
 

Đây không phải là một hiện tượng mâu thuẫn mà là hai mặt của một tinh thần yêu nước một ý thức  công dân được xác định rõ ràng . Aristophane mong muốn hòa bình nhưng chính vì yêu nước mà ông mong muốn ông căm ghét chính sách mị dân   nhưng chính vì yêu thương nhân dân mà ông đấu tranh chống những kẻ cầm đầu bất chính mà nhân dân đã tự lựa chọn cho mình . Những lời thở than đau xót sau đây  của Lysistrata  là của một con người yêu nước có suy nghĩ và thiết tha  :

“ Bởi ta đang nắm trong tay vận mạng cac người ta muốn nói những câu khiển trách hợp lẽ công bằng với các người những kẻ rưới rượu lên bàn thờ thánh như những đứa con của một gia đình tại Olympie Thermôpile Pytho khi bọn Rợ kẻ thù của các người đứng kia tay cầm vũ khí ; các người lại giết người Hy Lạp và tiêu diệt thành bang của họ . . .” (câu 1128 - 1134)

Cũng với giọng thiết tha  chân tình ấy trong Đám Ech Nhái Aristophane đòi hỏi quên quá khứ đi và bắt tay thân ái lại . Ong mong muốn nhà thơ phát huy hết tác dụng tốt của mình khôi phục lại trật tự của xã hội thanh thế của thành bang :
 

. . . Nào Eschyle hãy lên đường phấn khởi
Cứu thành bang mình bằng những câu khuên bảo khôn ngoan
Và sửa lại cái đầu cho những gã ngông cuồng
Ở trên đó chúng đông khôn xiết kể !”
                                   
                            (
câu 1784 - 1787)
 

             Ngoài ra ngọn bút châm biếm của Aristophane còn đả kích vào nhiều mặt khác mà ông cho là lố lăng trái ngược có cái đả kích đúng có cái không đúng. Về phương diện tôn giáo nhà thơ phê phán mạnh mẽ những đối thủ của mình là vô đạo . Đó là chủ đề của Những Đám Mây . Socrate nói với Strepsiade (BaTròn) :
 SÔCRATE – Thần linh ! Ý nghĩ lạ chưa ! Một lối thề kỳ quặc!Trước hết nơi đây chẳng có thần linh đâu !

              Ông đập nhập Sôcrate vào với bọn sophistes nguỵ biện này kết án Socrate là  đã phá hoại tín ngưỡng. Bởi  vì về tôn giáo cũng như về chính trị ông là một người bảo thủ . Lý tưởng của ông thể hiện qua tác phẩm là cái trật tự xã hội cũ ở đó thần linh được tôn trọng và tôn giáo có một vị trí hàng đầu . Theo suy nghĩ  của ông thì thần linh của Socrate -những đám mây- là một sự cách tân mà ông lên án từ đó ông coi Socrate là một con người bất kính thù địch của thần linh .
Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'4642','9u059cirdjv38pcr5brnlgvfb0','0','Guest','0','54.80.140.29','2018-08-16 15:04:47','/a52168/khai-quat-ve-hai-kich-hy-lap.html')