TRUYỆN KIỀU VÀ TÂM SỰ SÂU KÍN CỦA NGUYỄN DU

By

                                                 “Baát tri tam baùch dö nieân haäu
                                                Thieân haï haø nhaân khaáp Toá Nhö ?”
                               
                                                            
 ( Nguyeãn Du: Ñoâc Tieåu Thanh ky)
ù 



            Nöûa ñeâm thaép neùn höông taøn

Vieát doøng thô löïa phím ñaøn tìm em

Laéng nghe treân noùc beân theàm

Gioù caây hiu haét traêng reøm laïnh söông.

 

Möôøi laêm naêm aáy ñoaïn tröôøng

Kieàu oâi ! laëng soùng Tieàn Ñöôøng chöa thoâi!

Tröôùc em bao vaïn kieáp roài

Vaø sau em nöõa khoùc ñôøi taøi hoa!

 

Thöông em thöông nhöõng bao giôø

Yeâu  em aùnh nhaït traêng taø môùi yeâu

Ñöôøng vui ai raéc coâ lieâu

Ñeå ai trang sôùm hoa chieàu vì ai…

   

            TRUYEÄN KIEÀU laø taùc phaåm tieâu bieâu nhaát ñeïp nhaát cuûa vaên hoïc Vieät Nam vaø NGUYEN DU cuøng vôùi Nguyeãn Traõi   laø nhöõng nhaø thô vó ñaïi nhaát cuûa daân toäc Vieät Nam. Noùi ñeán Nguyeãn Du laø noùi ñeán Truyeän Kieàu vaø noùi Truyeän Kieàu laø noùi taâmsuï Nguyeãn Du caùi taâm söï laâu nay ngöôøi ta moå seû ñaõ nhieàu nhöng hình nhö chöa coù  moät söï phaùt hieän cuoái cuøng khaúng ñònh. Bôûi Truyeän Kieàu khoâng phaûi töø thöïc teá xaõ hoäi  Vieät Nam vaø töø caûm höùng  nguyeân thuyû cuûa caù nhaân Nguyeân Du  vieát ra maø töø moät caûm höùng naåy sinh khi oâng ñoïc cuoán tieåu thuyeát chöông hoái cuûa Trung Quoác KIM VAÂN KIEÀU TRUYEÄN cuûa Thanh Taâm Taøi Nhaân. Kim Vaân Kieàu Truyeän laø caùi coát caùch Truyeän Kieàu laø caùi tinh thaàn.

 

Noäi dung Truyeän Kieàu ai cuõng nhaän thöùc roõ: noù laø moät baûn caùo traïng ñanh theùp baèng thô ñoái vôùi moïi theá löïc ñen toái taøn baïo cuûa xaõ hoäi chaø ñaïp leân quyeàn soáng vaøø nhaân phaåm con ngöôøi moät giaác mô töï do trong hoaø bình vaø coâng lyù; vaø tröôùc tieân laø moät taám loøng nhaân ñaïo saâu saéc  bao truøm moïi kieáp ngöôøi löông thieän taøi hoa maø bò xaõ hoäi vuøi daäp.. Noùi theá nghe vaãn chöa ñuû heát chöa nhaän ra ñöôïc caùi gì ñoù saâu thaúm  aån  ñaèng sau nhöõng  aâm thanh  nöùc nôû nhö thaám ñoïng maùu vaø nöôùc maét   nhö reùo raét næ non suoátû  Ñoaïn tröôøng taân thanh maø baøi thô cuï Buùi Kyû Truy ñieäu cuï Tieân Ñieán vaø baøi Göûi cuï Nguyeãn Du cuûa Toá Höõu döôøng nhö ñaõ chôùm ñeà caäp tôùi.

 

Cuï Buøi Kyû :

Kieáp kim coå taøi tình laø baänHoàn vaên chöông vô vaån non soângXoùt thay nöôùc ñuïc buïi trong

Nghìn thu bieát ngoû taám loøng cuøng ai

 

Toà Höõu:

Ngaån ngô troâng ngoïn côø ñaøoÑaønh nhö thaân gaùi soùng xao Tieàn ÑöôøngNoãi nieàm nghó ñeán maø thöôngDaãu lìa ngoù yù coøn vöông tô loøng.Nhaân tình nhaém maét chöa xong

Bieát ai haäu theá khoùc cuøng Toá Nhö ?

 

Muoán lyù giaûi vaán ñeà cho gaàn vôùi chaân lyù toâi nghó neân thoáng nhaát veà maáy ñieåm sau :

Khoâng neân caên cöù moät vaøi töø ngöõ trieát hoïc ñaõ daân gian hoùa töø laâu nhö : soá kieáp meânh phaän… hay nhöõng caâu ñaàu mieäng cuûa ngöôøi Vieät Nam ta nhö  Cheùm cha caùi soá…muoân söï taùi trôøi hay caên cöù vaøo phaàn môû ñaàu 

                      Traêm naêm trong coõi ngöôøi ta

Chöõ taøi chöõ meänh kheùo laø gheùt nhau

 

hay phaàn keát thuùc

                        Cho hay muoân suï taùi trôøi 
                 Trôøi kia ña baét laøm ngöôøi coù thaân
                         Baét phong traàn phaûi phong traàn

     Cho thanh cao môùi ñöôïc phaàn thanh cao…

 

ñeå noùi raèng Nguyeãn Du mang tö töûng ñònh meänh . Vôùi söï thoâng minh thaâm thuyù cuûa mình thöïc ra Nguyeãn Du ñaõ phuû nhaän tö töûng ñònh meänh baèng moät söï chöùng minh phaûn ñeà: truyeân coâ Kieàu.. Coâ Kieàu khoå suoát möôøi laêm naêm coù ai thaáy caùi baøn tay  ñònh meänh naøo tuï döng tôùi vu toäi cho Vöông OÂng ñaäp phaù nhaø Kieàu saïch saønh sanh veùt cho ñaày tuùi tham roài ñoøi ba traêm laïng hoái loä ñaâu! Coù OÂng Trôøi naøo xuoáng baét Thuyù Kieàu veà cho thanh laâu sau khi ñaõ gaây cho Kieàu “moät côn möa gioù naëng neà thöông gì ñeán ngoïc tieác gì ñeán  höông”! Coù OÂng Xanh naøo löøa Töø Haûi ra haøng roài phaûn boäi phuïc kích baén teân baát thình kình gieát cheát Töø Haûi ñaâu ! Hay chæ coù nhöõng con ngöôøi coù xöông coù thòt maø ñoäc aùc hôn huøm beo nhöõng boïn sai nha quan laïi boïn Maõ Giaùm Sinh vaø luõ truøm nhaø chöùaTuù Baø Baïc Baø luõ ma coâ Baïc Haïnh Sôû Khanh

sau cuøng laø luõ Toång ñoác troïng thaàn Hoàà Toân Hieán… tröïc tieáp gaây ra caùi “soá kieáp  ñoaïn tröôøng”   cuûa coâ gaùi “saéc ñaønh coù moät taøi ñaønh hoïa hai” aáy?

 Ñaõ coù thôøi ngöôøi ta khai thaùc quùa nhieàu  maâu thuaãn giöõa caùi tö töôûng mang tính chaát “duy taâm”- taøi meänh töông ñoá   cuûa giai caáp phong kieán- nhö ngöôøi ta giaûi thích- voùi caâu truyeän cuûa coâ Kieàu coù tính chaát hoaøn toaøn khaùch quan hieän thöc nhaèm chuû yeáu  khaúng ñònh  raèng Nguyeãn Du cuõng nhö taát caû moïi nhaø thô  soáng döôùi cheá ñoä phong kieán ñeàu taát taàn taät bò haïn cheá vì tö töôûng phong kieán khoâng theå naøo nhìn khaùc ñöôïc..Khoâng ai daùm ñeà xuaát caùi yù kieán ngöôïc laïi -  raèng  Nguyeãn Du laø moät trong nhöõng nhaø nho ñaõ vöôït ra ngoaøi yù thöùc giai caáp cuûa mình  vaø phuû ñònh nhöõng  tö töông cu õtrong ñoù coù  tö töûng ñònh meänh ; oâng ñaõ xeùt laïi caû  leã giaùo phong kieán   ngay caû caùi quan nieäm veà  chöõ  trinh  va chöõ toân quaân... Khoâng daùm ñeà xuaát vì chính baûn thaân hoï ñang  bò haïn cheá bôûi caùi lyù luaän phoå bieán ñöông thôøiø maø hoï raäp khuoân chaáp nhaän .Roõ raøng Nguyeãn Du raát thoâng minh bieát suy nghó ñoäc laäp vaø  qua Truyeän Kieàu ñaõ “xeù raøo”    töông phong kieán ôû nhieåu cho. Chæ caàn neâu leân hai ñoaïn laøm daãn chöùng : ñoaïn Thuyù Kieàu thöøa luùc caû nhaø ñi vaéng daùm “xaêm xaêm baêng loái vöôøn khuya moät mình” tìm ñeán vôùi Kim Troïng töï tình gaûy ñaøn cho Kim Troïng nghe roài cuøng nhau theà thoát “traêm naêmtaïc moät chöõ ñoàng ñeán xöông. Neáu ôû ñaây Nguyeãn Du ñaõ ca ngôïi töï do yeâu ñöông” thì ôû ñoaïn sau oâng ñaõ ca ngôïi vaø mong muoán cho  chí khí   cho taøi hoa ñöôïc   töï do phaùt trieån khi oâng mieâu taû Töø Haûi :

                      “Sao baèng rieâng moät bieân thuøy
                Söùc naøy ñaõ deã laøm gì ñöôïc nhau 
                         Choïc trôøi quaáy nöôùc maëc daàu
                Doïc ngang naøo bieát treân ñaàu coù ai… 

“Raèng Töø laø ñaáng anh huøng Doïc ngang trôøi roäng vaãy vuøng bieån khôi Tin toâi neân quaù nghe lôøi Ñem thaân baùch chieán laøm toâi trieàu ñình Ngôõ laø phu quyù phuï vinh  Ai hay moät phuùt tan taønh thòt xöông…”

 Anh huùng taøi hoa vaø töï do ñeán möùc moät oâng Vua raát thoâng minh trieàu Nguyeãn ñaõ choät daï phaûi thoát leân : “Giaù Nguyeãn Du coøn soáng traãm se phaït traêm roi vì nhöõng caâu thô naøy!”õ

Phaûi hieåt Nguyeãn Du laø con ngöôøi nhö theá phaûi thaáy ñöôïc caùi chaát men noàng naøn say söa laõng maïn tuyeät vôi chöùa ñöïng trong ngoïn buùt taøi hoa cuûa oâng laø nhö theá á môùi hieåu ñuùng ñöôïc noãi uaån khuùc trong taâm söï cuûa oâng.

 

Thöù hai: Nguyeãn Du laø moät trí thöùc  uyeân thaâmnho giaùo taøi hoa vaø töøng traûi bieát caùch xöû theá thôøi loaïn thì aån mình thôøi bình thì mang taøi naêng ra giuùp nöôùc giuùp daân khoâng hoái loä tham oâ khoâng a dua beø ñaûng.Xuaát vaø xöû nhö vaäy laø ñuùng tö caùch moät nhaø nho. Nhöng laø moät trí thöùc oâng ñaõ nhaän ñònh laïi thôøi cuoäc boán möôi naaêm qua khi ñen traéng ñaõ roõ raøng vaø ñoái chieáu caùch xöû theá cuûa mình tröôùc thôøi cuoäc.  Leâ Chieâu Thoáng heøn nhaùt baùn nöôùc. Quang Trung- Nguyeãn Hueälaø moätoâng vua anh huøng  trong naêm ngaøy haønh quaân thaàn toác  ñaõ tieâu dieät goïn 29 vaïn quaân Thanh xaâm löôïc baûo veä veïn toaøn ñoäc laäp vaø thoáng nhaát Toå quoác . Gia Long sau khi thaéng Taây Sôn chæ lo chuyeän baùo thuø tröôùc heát

Laø moät ngöôøi trí thöùc nho hoïc uyeân thaâm oâng khoâng theå khoâng ngaãm suy  thôøi cuoäc khoâng theå khoâng ñoái chieáu phaân tích pheâ phaùn thaùi ñoä öùng xö  cuûa mình ñaõ sai laàm khoâng theå naøo  töï  tha thöù moät thaùi ñoä maø oâng cho laø khoâng xöùng ñaùng  moät con ngöôøi trí thöùc. Vaø oâng oâm haän. Noãi haän ñaû troùt ra laøm quan duø laø moät chöùc quan voõ nhoû cho teân vua baùn nöôùc Leâ Chieâu Thoáng roài laøm quan ñeán nhöõng chöùc cao duø laø hoaøn toaøn mieãn cöôõng vôùi moät trieàu vua taøn baïo chæ bieát traû thuø trong khi laïimuø quaùng höõng hôø ngoaûnh maët ñi vôùi moät Ñaáng quaân vöông treø tuoåi taøi hoa anh huøng cöùu daân cöùu nöôùc moät  Ñaáng quaân vöông  duy nhaát ñaùng toân thô khaùc haún vôùi thaùi ñoä saùng suoát thöùc thôøi vaø yeâu nöôùc cuûa nhöõng baäc só phu danh tieáng Baéc Haø nhö Traàn Vaên Kyû Phan Huy Ích Ngoâ Thôøi Nhaäm …  ñaõ  böôùc theo ngoïn côø cuûa Quang Trung ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu tieân nghóa quaân Taây Sôn ra Baéc.  

Chính nieàm aân haän khoâng theå noùi cho ai hay bôûi noùi ra laø chaéc chaén ñaàu bò rôi saùch bò ñoát aáy nieàm taâm söï maø  ngöôøi ñöông thôøi maø caû baïn beø khoâng bieát aáy laø ñieàu traéc aån  saâu kín  nhaát trong taâm söï Nguyeãn Du. Nhaø thô ñaõ göûi gaém noù  vaøo caâu hoûi baâng khuaâng  “Ba traêm naêm leû veà sau aáy – Thieân haï ai ngöôøi khoùc Toá Nhö” vaø chuû yeáu vaøo nhöõng nhòp ñieäu nhöõng aâm thanh  laâm li nöùc nôû xeù ruoät xeù loøng cuûa cuoán Ñoaïn Tröôøng Taân Thanh ngaøn naêm baát huõ. ngaøn naêm vaãn ñöôïc con ngöôøi Vieät Nam vaø beø baïn naêm chaâu traân troïng say meâ.

Toá Nhö ôi ! Gaàn hai traêm naêm ñaõ qua. Caâu hoûi baâng khuaâng cuûa Ngöôøi giôø ñaây ñang ñöôïc    muoân vaøn ngöôøi Vieät Nam vaø caû beø baïn naêm chaâu  caûm thoâng giaûi ñaùp.

  

                                  Thaønh phoá Hoà Chí Minh ngaøy 16 thaùng 9 naêm 2000

                     H.H.Ñ.

More...

KỊCH LECID CỦA CORNEILLE TRÊN SÂN KHẤU HÁT BỘI VIỆT NAM

By

LE CID cuûa Corneille vôû kòch thô ñaàu tieân vaù hay nhaát cuûa saân khaáu coâ ñieån theá kyûXVII cuûa Phaùp xuaát hieän laàn ñaàu tieân treân saân khaáu haùt boäi Vieät Nam  döôùi daïng moät tuôøng coå TUOÀNG LOÄ ÑÒCH  do moät nhaø thô coù taøi phoùng taùc ; ñoù laø THUÙC GIAÏ THÒ ÖNG BÌNH chaùu noäi cuûa oâng hoaøng-nhaø thô Tuy Lyù Vöông maøVua Töï Ñöùc raát möïc yeâu quyù vaø ca ngôïi. ÖNG BÌNH sinh ngaøy 9 thaùng 3 naêm 1877 taïi Hueá. Toát nghieäp tröôøng Quoác hoïc Hueá- sau naøy laø tröôøng trung hoïc Khaûi Ñònh thuû khoa kyø thi thö kyù-phieân dòch naêm 1904 cöû nhaân haùn vaên naêm 1909 oâng ra laøm quan töø chöùc Tri huyeän Tri phuû Boá Chaùnh roài Tuaàn Vuõ Haø Tónh sau veà laøm Phuû Doaõn Thöøa Thieân. OÂng veà höu naêm 1933 vôùi haøm Thöôïng Thö danh döï Hieäp taù ñaïi hoïc só. 1939-1940 oâng laø Hoäi tröôûng Hoäi Truyeàn baù chöõ quoác ngöõ ; 1940-1945 oâng ñöôïc baàu laøm Vieän Tröôûng Vieän Daân Bieåu Trung kyø. Ong maát ngaøy 04 thaùng 4 naêm 1961. Thuùc Giaï Thò Öng Bình laø moät nhaø thô danh tieáng. OÂng ñeå laïi treân 1000 baøi thô trong hai taäp Tình Thuùc Gòa  vaø Ñôøi Thuùc Giaï; 227 baøi thô chöõ haùn trong Loäc Minh thi taäp haøng traêm caâu hoø maø moät soá ñaõ bieán thaønh nhöõng caâu hoø daân gian nö caâu “Chieàu chieàu tröôùc beán Vaên Laâu… Veà saân khaáu oâng coù vieát hai vôû tuoàng haùt boäi :- Tuoàng Taøo Lao tuoàng vui trong ñoù oâng ñaõ ñöa vaøo ñuû caû 21 gioïng ho xöù Hueáø; vaø  TUOÀNG LOÄ ÑòCH phoùng taùc kòch LE CID cuûa Corneille. Ñaây laø  moät maãu möïc hoaøn chænh caû veà noäi dung vaø hình thöùc cuûa theå loaïi phoùng taùc saân khaáu vaø vaên hoïc ôû Vieât Nam maø laâu nay chöa ñöôïc chuù yù ñuùng möùc. Trong vôû tuoàng naøy   Öng Bình Thuùc Giaï Thò ñaõ toû roõ taøi naêng toaøn dieän   cuûa mình qua moät ngoïn buùt nheï nhaøng vöøa daït daøo hình töôïng aâm thanh maø vöøa man maùc tình ngöôøi. OÂng khoâng nhöõng laø moät chuyeân gia cöø khoâi caû veà maët lyù thuyeát laãn maët thöïc haønh veà ngheä thuaät saân khaáu maø coøn laø moät nhaø vaên ñích thöïc ñaày saùng taïo.   TUOÀNG LOÄ ÑÒCH khoâng phaûi laø moät baûn dòch caøng khoâng phaûi laø moät söï coùp nhaät baét chöôùc laáy vaên ngöôøi xaøo xaùo laïi laøm vaên mình theo kieåu “ñaïo vaên” ñaày daãy trong xaõ hoäi xöa cuõng nhö nay maø laø moät saùng taùc vaên chöông öu vieät. Ñoïc qua hay xem bieåu dieãn Tuoàng Loä Ñòch ngöôøi coù hoïc nhaän ra ngay chuû ñeà vôùi maâu thuaãn tình tieát haønh ñoäng kòch töø luùc môû maøn cho ñeán khi keát thuùc. Ngöôøi ta cuõng coù theå nhaän ra hình aûnh ñaèng sau saân khaáu cuûa Corneille vaø Thuùc Giaï Thò Öng Bình moät ngöôøi noùi tieáng Phaùp moät ngöôøi noùi tieáng Vieät   trao ñoåi yù kieán vôùi nhau laøm sao chuyeån moät kòch thô phöông taây thaønh moät tuoàng haùt boäi Vieät Nam hoaøn haûo. Kòch coå ñieån Phaùp  caên baûn laø kòch taâm lyù  trong ñoù haønh ñoäng ñöôïc bieåu dieãn chuû yeáu qua  ñoái thoaïi hoaëc ñoäc thoaïi cuûa caùc nhaân vaät; nhöõng haønh ñoäng  baïo löïc hoaëc gaây kinh hoaøng cho khaùn giaû nhö cheùm gieát cheát choùc ñeàu khoâng ñöôïc pheùp coù maët treân saân khaáu.  Veà quy taéc hình thöùc kòch phöông Taây phaûi ñaûm baûo quy taéc ba duy nhaát (duy nhaát ñòa ñieåm thôøi gian vaø haønh ñoäng.)Veà phaân caûnh thöôøng vôû kòch chia laøm naêm hoài moãi hoài coù  nhieàu lôùp vaø lôøi kòch  ñöôïc vieát hoaøn toaøn theo theå thô l2 chaân - alexandrin. Traùi laïi haùt boäi Vieät Nam laø loaïi kòch haønh ñoäng ít coù nhöõng ñoaïn  keå leå  hoaëïc than vaõn daøi doøng   nhö kòch phöông taây.  Noù laø moät hình thöùc saân khaáu cao caáp moät thöù opeùra hay moät baûn ñaïi hoaø taáu trong ñoù moãi beø moãi gioïng moãi nhaïc cuï coù moät vò trí moät vai troø moät taùc duïng rieâng   nhaát ñònh goùp phaàn vaøo caùi ñeïp chung cuûa toaøn boä. Trong haùt boäi   muoán coù ñöôïc moät kòch baûn toát rieâng taøi naêng vaên chöông cuûa  taùc giaû khoâng ñuû beân caïnh nhaø vaên taùc giaû coøn phaûi laø moät nhaïc só chuyeân nhaïc haùt boäi   moät dieãn vieân haùt boäi laønh ngheà vaø moät ñaïo dieãn haùt boäi saønh soõi .  Töø ñoù ta coù` theå thaáy ngay ñöôïc Tuoàng Loä Ñòch khoâng phaûi laø moät  troø chôi baét chöôùc noäi dung Le Cid   ñoåi teân nhaân vaät töø Don Dieøgue thaønh Ñoâng Loä Yeát Don Rodrigue thaønh Ñoâng Loä Ñòch   Chimeøne thaønh Chi Manh …noùi tieáng Vieät Nam muùa voõ Vieät Nam.  LE CID  laø caâu chuyeän moät ngöôøi con trai vì baùo thuø cho thaân phuï mình maø phaûi gieát thaân phuï cuûa ngöôøi yeâu.             Öng Bình phoùng taùc LE CID thaønh TUOÀNG LOÄ ÑÒCH laø phaûi thöïc hieän hai khaâu  cuøng moät luùc : chuyeån theå vaø Vieät nam hoùa.  Trong luùc nghieân cöùu oâng ñaõ phaùt hieän ra nhöõng nguyeân taéc cô baûn cuûa theå loaïi phoùng taùc vaø nhôø aùp duïng nhöõng nguyeân taéc ñoù ma øTUOÀNG LOÄ ÑÒCH cuûa oâng ñaõ trôû thaønh moät maãu möïc hoaøn chænh cuûa theå loaïi. OÂng ñaõ laøm nhö sau:   1-Trung thaønh vôùi nguyeân taùc veà chuû ñeà coát truyeän   vaø tính caùch nhaân vaät; 2-Söûa ñoåi khi thaät söï caàn thieát vaø trong möùc ñoä toái thieåu moät vaøi chi tieát phuï khoâng quan troïng laém maø khoâng laøm sai yù nghóa lieân tuïc vaø loâgic cuaû tình tieát vaø haønh ñoäng ví duï  ruùt ngaén  nhöõng ñoaïn keå quaù daøi hay laø thay baèng moät lôùp dieãn töùc laø theâm lôùp môùi cho hôïp vôùi tính   haønh ñoäng cuûa haùt boäi Vieät Nam nhö ñoaïn Rodrigue keå laïi traän chieán thaéng quaân Maures (Le Cid IV 3).Neáu xeùt thaáy söï saép xeáp tröôùc hay sau cuûa moät tình tieát naøo ñoù chöa ñöôïc thoâng suoát hôïp lyù thì coù theå thay ñoåi moät chuùt  trình töï nhöõng chi tieát ñoù ñeå ñaûm  baûo cho haønh ñoäng kòch phaùt trieån loâgic hôn. Ví duï :a-   ôû Hoài III lôùp 6 : Quaân Maures xaâm löôïc bôø coõi oâng Baù töôùc vöøa bò Rodrigue gieát cheát Rodrigue vöøa töø nhaø Chimeøne veà nhaø ñang thaát voïng thi Don Dieøgue giao cho chaøng chæ huy moät ñoaøn 500 ngöôøi (laø baïn be ø nghe tin oâng bò nhuïc ñaõ tôùi tình nguyeän ñi baùo thuø cho oâng) ñi thaúng ra maët traän ñaùnh  quaân Maures…maø caû quaân ñoäi caû baûn thaân Nhaø Vua khoâng hay bieát gì …May maø thaéng traän! Ñoù laø chuyeän khoâng theå coù chuyeän thieáu loâgic. Öng Bình chæ saép xeáp laïi moät chuùt laø moïi söï thoâng suoát ngay. OÂng ñeå cho tin quaân Maures xaâm löôïc vaø tin Baù töôùc ñeán haàu nhö cuøng moät luùc trong luùc trieàu ñình ñang hoïp. Vaäy laø theo ñeà nghò chung vua cöû Rodrigue laøm Toång chæ huy quaân ñoäi thay vaøo choå cuûa oâng Baù töôùc caàm quaân ñi ñaùnh giaëc. Roõ raøng Öng Bình “coù kinh nghieäm hôn  veà pheùp Vua pheùp nöôùcsaép xeáp tình tieát haønh ñoäng hôïp lyù hôn ñoàng thôøi ñeå  cho nhaân vaät cuûa oâng  haønh ñoäng theo ñaïo lyù daân toäc  Vieät Nam ñuùng nguyeân taéc phoùng taùc.b-Moät ví duï khaùc : Lôùp daâng göôm (Le Cid hoài III lôùp 4 Sau khi gieát Baù töôùc Rodrigue tôùi tìm Chimeøne daâng göôm va yeâu caàu naøng gieát mình ñi ñeå baùo thuø cha. Trong Tuoàng Loä Ñòch taùc giaû ñeå cho Rodrigue ñaùnh baïi quaân Maures hoaøn thaønh nhieäm vuï ñoái vôùi Vua vôùi Nöôùc tröôùc ñaõ roài moùi nghó ñeán tình. Vöøa loâgic vöøa hôïp ñaïo lyù Vieät Nam hôn. 3-Veà tính caùch nhaân vaät coù theå theâm bôùt nhaán maïnh ñieåm naøo ñoù ñeå cho nhaân vaät thaät söï mang phong caùch tö töôûng ñaïo lyù Vuieät Nam ví du :Lôùp baùo thuø (Le Cid II 3) Trong Le Cid Rodrigue vaâng theo leänh cha maø ñi baùo thuø vì vaäy môùi coù nhöõng Thi tieát Rodrigue hay baäc nhaát trong vaên hoïc Phaùp.  Trong Tuoàng Loä Ñòch Rodrigue bieát cha bò nhuïc thaáy ngay nhieäm vuï ngöôøi con laø phaûi traû thuø cha cho neân khoâng chôø cha baûo chaøng cuøng vôùi thò ñoàng xaùch göôm leân nuùi Baïch Tuøng Sôn tìm Baù Töôùc vôùi muïc ñích khoâng phaûi laø gieát  ngay ma laø tìm caùch daøn xeáp oân hoaø baûo ñaûm ñöôïc caû lyù caû tình cho neân ngoân ngöõ cöû chæ thaùi ñoä cuûa chaøng khaùc vôùi Rodrigue trong Le Cid. ÔÛ lôùp Thaùch thöùc (sceøne de  provocation) trong Le Cid Rodrigue toû ra anh huøng tính caùch khoâng thay ñoåi töø ñaàu ñeán cuoái ngoân ngöõ cuõng vaäy :            Baùo thuø cha khoù khaên naøo caûn noåi böôùc ñi             Caùnh tay oâng chöa coù ai bìNhöng khoâng phaûi khoâng ai thaéng noåi…”Vaø caâu thaùch thöùc cuõng khoâng quyeát lieät gì cho laém :            “Caùch boán böôùc chaân ta cho bieát roõ non giaø!”Trong Tuoàng Loä Ñòch tính caùch Rodrigue khoâng tónh nhö trong Le Cid maø “ñoäng”  bieán chuyeån moät caùch raát bieän chöùng . Chaøng gaëp Baù töôùc vôùi tö caùch la chaøng reå töông lai gaëp nhaïc phuï hai tay khoanh tröôùc ngöïc leã pheùp oân toàn : LOÄ ÑòCH -Daï ñaïi quan ñaõ lôõ ra xin ñaïi quan ñeán nhaø phuï thaân toâi  maø chòu loãi ñi (baéc xöôùng) quaù öng taï quaù vaät kieâu khoa theá thöôïng anh huøng.(Baù töôùc khinh bæ maéng chaøng. Chaøng nhaãn nhuïc nhaéc laïi ñeà nghò. Ngoâ Maëc vaã kieâu caêng laùo xöôïc)NGOÂ MAÏC:-Nhö ta khoâng nghe thôøi maøy tính laøm sao haû?LOÄ ÑÒCH(giaän laém khoâng voøng tay nöõa)-Nhö ñaïi quan maø (baéc xöôùng) nhöiôïc nan töï hoái noùi thieät tuùc traõm lai voâ loaïi chi ñaàu! Roõ raøng ngoân ngöõ Rodrigue ôû ñaây thay ñoåi theo chuyeån bieán tö töôûng. Ñeán ñaây ngöôøi con reå töông lai bieán ñi nhöôøng choã cho ngöôøi con ñeû baùo thuø cha. Hay laém! Vaø Vieät Nam laém! Ñoù laø moät ñieåm saùng maø  Le Cid cuûa Corneille khoâng coù. 5-Söûa ñoåi phaàn keát thuùc cho hôïp vôùi ñaïo lyù Vieät Nam-Trong Tuoåi treû Le Cid cuûa Guilhen de Castro nhaø vua ñöùng ra toå chöùc leã thaønh hoân cho Chimeøne vôùi Rodrigue ngay sau khi chaøng ñaùnh thaéng quaân Maures vaø Gonzales. Trong Le Cid tuy Chimeøne coù khoùc xin :“Trong moät nhaø tu cho con ñöôïc töï do Ñeán hôi thôû cuoái cuøng khoùc ngöôøi yeâu vaø thaân phuï! naøng töôûng laøm Rodrigue ñaõ cheát .Nhöng trong lôøi ñoäng vieân cuoái cuøng nhaø vua vaãn xaùc ñònh hai ngöôøi seõ thaønh hoân sau moät thôøi gian chôø cho Rodrigue toaøn thaéng moïi quaân thuø cuûa ñaát nöôùc. Trong Tuoàng Loä Ñòch Öng Bình döùt khoaùt ñeå cho Chimeøne caét toùc ñi tu bôûi ñaïo lyù Vieät Nam khoâng chaáp nhaän cho moät ngöôøi con gaùi keát duyeân vôùi thuû phaïm gieát cha mình. Vaø nhaø vua chaúng nhöõng taùn thaønh maø coøn thöïc hieän ñaày ñuû nhöõng ñieàu naøng mong muoán.             Noùi toùm laïi taát caû moïi  söûa ñoåi trong baûn tieáng Vieät cuûa Öng Bình Thuùc Giaï Thi ñeàu xuaát phaùt  töø ñoøi hoûi cuûa vieäc chuyeån theå töø moät vôû kòch coå ñieån phöông Taây sang moät vôû haùt boäi Vieät Nam vaø cuûa vieäc Vieät Nam hoaù baûn phoùng taùc sao cho töø khung caûnh tính caùch nhaân vaät ñeán caùch giaûi quyeát caùc tình huoáng kòch ñeàu phuø hôïp vôùi taâm lyù   phong tuïc taäp quaùn nhaát laø vôùi ñaïo lyù Vieät Nam.  Xeùt nhöõng maët cô baûn TUOÀNG LOÄ ÑÒCH laø moät phoùng taùc thaønh coâng xöùng ñaùng vôùi nguyeân taùc cuûa noù.-         bôûi noù trung thaønh veà noäi dung vôùi ñoâi ñieàu thay ñoåi nhoû do ñoøi hoûi  cuûa ngheä thuaät vaø kyõ thuaät haùt boäi;-         bôûi phöông phaùp phoùng taùc ôû ñaây khoâng mang tính thuï ñoäng laøm theo. maø laø moät phöông phaùp chuû ñoäng saùng taïo vöôït leân nhöõng quy taéc öôùc leä ñeå gaàn guõi thaät söï vôùi cuoäc soáng vôùi thieân nhieân hôn;-         bôûi vaên phong  cuûa noù khoâng thaáp hôn chuùt naøo so vôùi nguyeân taùc coøn troäi hôn ôû moät khiaù caïnh ñaëc thuø: noù baùc hoïc hôn. Chung moät ñeà taøi tình-hieáu taùc phaâm cuûa Corneille thì loâi cuoán vì moät  vaên phong höøng höïc söùc thanh xuaân taùc phaåm cuûa Thuùc Giaï Thò Öng Bình thì laøm laéng ñoïng vaøo loøng ngöôøi caùi chaát nhaân vaên thaám nhuaàn ñaïo lyù ñeïp nhö ñoâi ñoaù hoa röïc rôõ beân nhau. 

TP Hoà Chí Minh 25 thaùng 10 naêm 2003




More...

VAI TRÒ CỦA DỊCH THUẬT VĂN HỌC TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

By

  Coù moät thôøi gian ngöôøi ta quan nieäm dòch giaû vaên hoïc khoâng phaûi laø nhaø vaên; vì theáù möùc nhaän buùt dòch thuaät cuõng thaáp hôn so vôùi möùc nhuaän buùt saùng taùc. Trong khi ñoù thì taùc phaåm dòch laïi ñöôïc ñoäc giaû öa thích vaø tìm ñoïc nhieàu hôn  so vôùi taùc phaåm trong nöôùc lyù do ñaây laø kieät taùc cuûa nhöõng nhaø vaên vó ñaïi  theá giôùi  ñöôïc nhöõng dòch giaû uyeân baùc dòch ra tieáng Vieät : Nhöõng ngöôøi khoán khoå cuûa Victor Hugo Taán troø ñôøi cuûa Honoreù de Balzac Ñoû vaø Ñen cuûa Stendhal Baø Bovary  cuûa Gustave Flaubert Truyeän ngaén cuûa Guy de Maupassant Khoâng gia ñình cuûa Hector Malot Aivanhoâ (Ivanhoe) cuûa W.Scott) Kòch Hamlet Macbet Othello cuûa Shakespeare Tarass Boulba Nhöõng linh hoàn cheát cuûa Gogol Chieán tranh vaø Hoaø bình Phuïc sinh cuûa Leùon Tolstoi Theùp ñaõ toâi theá ñaáy cuûa Nicolas Ostrovski Con ñöôøng ñau khoå cuûa Alexis Tolstoi Baùc só Jivago cuûa B.Pasternak… Nghòch lyù ñoù ñaõ daàn daàn thay ñoåi ñöôïc phaàn naøo caùi quan nieäm sai laàm veà vai troø cuûa dòch giaû vaên hoc. Xaõ hoäi loaøi ngöôøi caøng môû roäng söï giao löu vaø hoäi nhaäp vaên hoùa thì vai troù cuûa dòch giaû vaên hoïc caøng quan  troïng vaø dòch thuaät vaên hoïc cuõng   trôû thaønh moät trong nhöõng phöông tieän nhanh nhaát vaø hieäu quaû nhaát.. Phaûi qua caùc dòch giaû vaên hoïc ngöôøi Vieät Nam môùi tieáp xuùc ñöôïc vôùi vaên hoùa theá giôùi ñieàu ñoù ai cuõng bieát. Nhöng coù moät ñieàu maø ngöôøi ta deã daøng khoâng quan taâm laém laø Vieät Nam cuõng phaûi choïn loïc giôùi thieäu ra vôùi theá giôùi nhöõng taùc phaåm öu tuù ñaäm ñaø baûn saéc vaên hoùa daân toäc Vieät Nam - moät trong nhöõng yeáu toá tinh thaàn quan troïng baäc nhaät laøm neân vaø duy trì suùc maïnh quaät cöôøng truyeàn thoáng cuûa daân toäc ta. Neáu ta chæ quen nhaäp cuûa ngöôøi caùi toát laãn caùi chöa toát nhö ngaøy hoâm nay maø khoâng xuaát cuûa ta thì seõ xaûy ra tình traïng “nhaäp sieâu vaên hoùa”   keát quaû laø chính caùi baûn sacé vaên hoùa daân toäc cuûa ta coù nguy cô seõ bò suy yeáu daàn. Cho neân nguyeän voïng tha thieát vaø coù leõ cuõng laø yeâu caàu cuûa tình hình  ñoái vôùi chuùng ta hieän nay  la:ø 1-      neân coù moät cô quan nhaø nöôùc coù thaåm quyeàn vaø coù ngaân saùch ñeå ñieàu haønh toaøn boä coâng vieäc choïn dòch vaø xuaát baûn taïi Vieät Nam nhöõng taùc phaåm coù giaù trò cuûa vaên hoïc nöôùc ngoaøi vaø xuaát baûn ra nöôùc ngoaøi nhöõng taùc phaêm coù giaù trò cuûa vaên hoïc Vieät Nam;2-      neân tieán haønh ñaøo taïo ngay “moät ñoäi nguõ dòch giaû vaên hoïc hoaøn chænh  coù trình ñoä khaû naêng vaø nhieät tình ñeå keá tuïc söï nghieäp dòch thuaät cuûa lôùp ñaøn anh ñi tröôùc nay coøn laïi khoâng nhieàu laém ñoàng thôøi loaïi boû nhöõng “dòch giaû baát ñaéc dó” dòch sai dòch aåu hoaëc dòch nhöõng taùc phaåm voâ vò vaø voâ boå chaúng coù bao nhieâu giaù trò tö töôûng ngheä thuaät.. Döôùi ñaây laø nhöõng tieâu chuaån maø moät dòch giaû vaên hoïc bình thöôøng phaûi ñaït ñeå coù theå laøm toát coâng vieäc cuûa mình : -Tröôùc heát dòch giaû vaên hoïc phaûi laø moät nhaø vaên coù khaû naêng laøm chuû ñöôïc ít nhaát laø hai thöù tieáng – tieáng meï ñeû vaø tieáng mình dòch – coù nghóa laø suy tö vieát noùi tranh luaän sinh hoaït baèng caû hai thöù tieáng moät caùch thaønh thaïo vaø khoâng phaûi chæ laø tieáng noùi phoå thoâng chung chung ma ølaø tieáng noùi vaên hoïc ôû moïi theå loaïi: töï söï tröõ tình huøng bieän söû thi saân khaáu vaø ôû moïi phong caùch baùc hoïc bình daân nghieâm trang chaâm bieám… -Thöù hai phaûi coù moät trình ñoäâ kieán thöùc caøng saâu caøng toát veà moïi maët ñaëc bieät veà khoa hoïc xaõ hoäi : lòch söû ñòa lyù trieát hoïc daân toäc hoïc xaõ hoäi hoïc aâm nhaïc hoäi hoïa kieán truùc… laø nhöõng moân khoa hoïc lieân quan tröïc tieáp vaø thöôøng xuyeân ñeán vaên hoïc maø vaên hoïc chính laø böùc tranh phaûn chieáu cuoäc soáng vaät chaát tinh thaàn vaø tình caûm toaøn dieän cuûa con ngöôøi muoân thuôû muoân nôi. Khoâng coù moät trình ñoä kieán thöùc nhö vaäy ñöøng neân ñi vaøo con ñöôøng dòch thuaät khoù khaên vaø ñaày choâng gai naøy. Cuõng nhö ñaùnh côø chöa saïch nöôùc caûn thì khoâng neân ñi ñaáu; meâ laém thì neân tìm thaày hoïc cho thaät gioûi ñaõ. -Coù kieán thöùc trình ñoä taøi naêng ngöôøi ta coù theå dòch ñuùng nhöng muoán dòch hay caàn phaûi ñöôïc trôøi phuù cho moät taâm hoàn nhaïy caûm say meâ vaø nhöõng naêng khieáu ñaêïc bieät cuûa moät nhaø vaên moät nhaø thô ñích thöïc luoân luoân ñöôïc nuoâi döôõng vaø ñöôïc khôi daäy bôûi ngoïn löûa nhieät tình kieân trì vaø nhaãn naïi.. Sau nöõa duø taøi gioûi cuõng neân khieâm toán bieát lieäu söùc mình maø giôùi haïn tham voïng cuûa mình. Thaø coù ít taùc phaåm  chuyeân veà moät theå loaïi maø hay thì hôn laø dòch ñuû moïi theå loaïi vaø moïi ñeà taøi maø dôû.  Bôûi vì ai cuõng bieát dòch vaên hoïc khoâng phaûi laø cöù tra töø ñieån maø dòch töøng chöõ töøng caâu töø ñaàu cho tôùi cuoái cuoán saùch maø tröôùc heát laø phaûi ø hieåu saâu saéc taùc phaåm nöôùc ngoaøi aáy ñöôïc vieát ra trong nhöõng hoaøn caûnh chính trò kinh teá vaên hoùa xaõ hoäi nhaát ñònh naøo hieåu ñöôïc töøng chi tieát cuûa noäi dung vaø cuûa ngheä thuaõt phaân tích ñöôïc moät caùch saâu saéc taùc giaû ñaët ra vaán ñeà gì vaø giaûi quyeát noù nhö theá naøo vì sao vaø nhaèm muïc ñích gì coù ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu cuûa thôøi ñaïi hay khoâng vaø ñaùp öùng ñeán möùc ñoä naøo. Thaám nhuaàn taùc phaåm roàøi nhieäm vuï cuûa dòch giaû laø vieát laïi y nguyeân caùi noäi dung cuûa taùc phaåm vieát baèng tieáng nöôùc ngoaøi vaø theo phong caùch cuûa taùc giaû baèng tieáng nöôùc mình vaø theo phong caùch rieâng mình .            Coù hai vaán  ñeà neân chuù yù :1-Noùi veà söï trung thaønh trong vieäc dòch thô neân hieåu ñuùng laø trung thaønh caû veà noäi dung vaø hình thöùc veà noäi dung  caûm xuùc thì phaûi trung thaønh tuyeät ñoái vaø veà hình thöùc ngheä thuaät thì trung thaønh ñeán möùc toái ña. Ví duï nhö thô cuûa Malherbe Lamartine thöôøng goàm nhöõng khoå 4 caâu daøi ngaén xen nhau moät caùch ñeàu ñaën coù theà dòch thaønh thô 6-8. Thô Victor Hugo thöôøng laø nhöõng khoå 6 caâu caáu truùc nhö sau: caâu l vaø caâu 2 :      lieàn vaàn caùi caâu 3 4 5 vaø 6 :    vaàn oâm :  caâu 3  vaø 6 : vaàn ñöïc       -        caâu 4 vaø 5 :  vaàn caùithì  coù theå dòch theo ñuùng caáu truùc aáy. Bôûi vì theo yù toâi moät baûn dòch neáu theo caáu truùc nguyeân taùc nhaát ñònh laø trung thaønh  caû veà noäi dung laãn hình thöùc hôn laø moät baûn dòch chæ coát ñuùng nghóa maø khoâng quan taâm ñeán hình thöùc. Bôûi lyù do ñôn giaûn laø trong nguyeân taùc nhaø thô ñaõ duøng hình thöùc aáy vaø chæ hình thöùc aáy môùi dieãn taû ñuùng noäi dung caûm xuùc cuûa mình. Taát nhieân hay nhieàu hoaëc ít laø do chính taøi naêng cuûa dòch giaû hieåu ñuùng caûm xuùc cuûa taùc giaû vaø caùch taùc giaû ñaõ duøng ñeå dieãn ñaït caûm xuùc aáy trong töøng bieán chuyeån cuûa noù.. Chaúng haïn nhö baøi Loøng ta choân moät moái tình cuûa Khaùi Höng dòch baøi Sonnet cuûa Arvers baèng boán khoå thô luïc baùt trong khi nguyeân taùc laø moät theå thô ñaëc bieät goàm 2 khoå ñaàu 4 caâu vaàn oâm laëp laïi cuûa nhau tieáp theo laø hai khoå 3 caâu coù hai caâu ñaàu vaàn caùi khaùc nhau vaø caâu thöù ba vaàn ñöïc gioáng nhau. Hay baøi Tì Baø Haønh cuûa Phan Huy Vònh dòch thô Baïch Cö Dò – nguyeân taùc caâu baûy chöõ vaàn lieàn - hay Chinh Phuï Ngaâm cuûa Phan Huy Ích (chöù khoâng phaûi cuûa Ñoaøn Thò Ñieåm) dòch cuûa Ñaëïng Traàn Coân (nguyeân taùc caâu daøi caâu ngaén tuyø höùng xen nhau) ñeàu theo theå song thaát luïc baùt raát hôïp vôùi nhöõng khuùc ngaâm buoàn laø hai baûn dòch tuyeät vôøi ôû haøng ñaàu khoâng rieâng cuûa vaên hoïc Vieät Nam. 1.       Dòch thô Vieät Nam ra tieáng nöôùc ngoaøi neân coá gaéng theå hieän ñöôïc hai ñaëc ñieåm cô baûn cuûa thô Vieät Nam laø nhaïc ñieäu vaø vaàn.Boû qua hai yeáu toá ngheä thuaät ñoù ñi töùc laø baûn dòch khoâng coøn mang saéc thaùi thô Vieät Nam nöõa. Roõ raøng nhieäm vuï cuûa dòch giaû vaên hoïc khoù khaên hôn vaø ñoøi hoûi cao hôn nhieäm vu cuûa nhaø vaên. Chính vì vaäy maø qua maáy ngaøn naêm vaên hoïc cuaû daân toäc vaø theá giôùi saùng taùc hay thì coù haøng ngaøn coøn taùc phaåm dòch maø noåi  tieáng thì may ra chæ tính baèng con soá chuïc. Xu höôùng hoäi nhaäp vaên hoùa  laø moät taát yeáu lòch söû trong giai ñoaïn phaùt trieån hieän nay cuûa xaõ hoäi trong ñoù vai troø cuûa dòch thuaät vaên hoïc laø raát quan troïng. Ñaøo taøo moät ñôïi nguõ ñoâng ñaûo nhöõng dòch giaû vaên hoïc môùi coù chaát löông vaø trình ñoä khoâng ngöøng ñöôïc naâng cao laø moät ñieàu kieän khoâng theå thieáâu ñeå ñaát nöôùc chuùng ta ñöôøng  hoaøng hoäi nhaäp vôùi theá giôùi maø vaãn giöõ nguyeân trong saùng vaø ñaäm ñaø baûn saéc vaên hoùa daân toâc cuûa chuùng ta..  TP Hoà Chí Minh ngaøy  5 thaùng 7 naêm 2002                        H.H.Ñ.

More...

Chúc mừng bạn!

By

Nếu bạn có thể đọc được bài viết này có nghĩa là quá trình đăng ký đã thành công và bạn đã có thể bắt đầu blogging

More...

Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'4642','k0kf39s0c9r4ps03pbrf5nv0a4','0','Guest','0','54.92.164.184','2018-09-19 12:23:05','/news/page-4.html')